Jak zabezpieczyć pomysł przed kradzieżą, zanim pokażesz go wykonawcy albo inwestorowi?

Serwis prowadzi zespół tomekniedzwiecki.pl — szczegóły powiązania w O serwisie.

Czy pomysł da się w ogóle zastrzec?

Nie. Art. 1 ust. 2¹ ustawy o prawie autorskim stanowi: „Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia; nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania”. Patentu na pomysł biznesowy też nie dostaniesz — szczegóły w tekście czy można opatentować pomysł na aplikację.

Dlatego pytanie „jak zastrzec pomysł” warto zamienić na trzy inne: komu i co pokazujesz, na jakich warunkach, i czym udowodnisz, co było Twoje i kiedy.

Co pokazać wykonawcy przed umową o poufności, a co po niej?

Wykonawca potrzebuje do wyceny opisu problemu i zakresu, nie Twojej przewagi. Kolejność, którą proponujemy (wniosek redakcji, nie wymóg prawa):

Ta sama kolejność działa przy inwestorze: do pierwszej rozmowy wystarczy problem, rynek i liczby popytu, nie Twoja lista klientów.

Co realnie daje umowa o poufności (NDA)?

Umowa o poufności nie zabrania nikomu zbudowania podobnej aplikacji. Zabrania ujawniania i wykorzystywania tego, co mu powierzyłeś, i ustala cenę za złamanie zakazu.

Najważniejszy jest zapis o karze umownej (art. 483 § 1 KC). Kara należy się „bez względu na wysokość poniesionej szkody” (art. 484 § 1 KC), więc nie musisz wyliczać, ile straciłeś. Musisz natomiast wykazać samo naruszenie.

Druga strona może żądać zmniejszenia kary, jeśli jest „rażąco wygórowana” (art. 484 § 2 KC). Kwota oderwana od wartości informacji to słaby punkt umowy.

Czego umowa nie zrobi:

• nie zwiąże osób, które jej nie podpisały — podwykonawcę wpisz do umowy z imienia albo zobowiąż wykonawcę, by przeniósł na niego ten sam obowiązek;
• nie obejmie informacji, które już są publiczne;
• nie zakaże samodzielnego wpadnięcia na ten sam pomysł: art. 11 ust. 7 u.z.n.k. mówi, że pozyskanie informacji w wyniku niezależnego odkrycia nie jest czynem nieuczciwej konkurencji.

Zapisy, które warto mieć: definicja informacji poufnych z przykładami, czas obowiązywania, kara umowna w konkretnej kwocie, obowiązek zwrotu lub usunięcia materiałów i zakaz użycia ich w innych projektach.

Kiedy pomysł jest tajemnicą przedsiębiorstwa (art. 11 u.z.n.k.)?

Gdy spełnia trzy warunki naraz. Art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wymaga, by informacja miała wartość gospodarczą, nie była powszechnie znana ani łatwo dostępna i by uprawniony podjął, „przy zachowaniu należytej staranności”, działania w celu utrzymania jej w poufności.

Trzeci warunek jest w Twoich rękach: umowy o poufności, ograniczony krąg osób, oznaczanie dokumentów, dostęp do plików tylko dla wybranych. Opis pomysłu rozesłany bez zastrzeżeń trudno potem nazwać tajemnicą.

Przy naruszeniu tajemnicy art. 18 ustawy daje m.in. żądanie zaniechania, usunięcia skutków, naprawienia szkody i wydania korzyści.

Zamiast odszkodowania można żądać kwoty odpowiadającej wynagrodzeniu za zgodę na korzystanie z informacji (art. 18 ust. 5).

Uwaga praktyczna: roszczenia z art. 18 przysługują przedsiębiorcy, a ustawa definiuje go jako osobę, która „prowadząc, chociażby ubocznie, działalność zarobkową” uczestniczy w działalności gospodarczej (art. 2). Jeśli pomysł masz jeszcze bez firmy, główną podstawą ochrony jest umowa (nasza ostrożna lektura przepisów).

Jak udowodnić, że pomysł był Twój wcześniej?

Najmocniejszy dowód daty to wzmianka notariusza albo kwalifikowany elektroniczny znacznik czasu. Te same dwa sposoby art. 81 § 2 KC wymienia jako źródła daty pewnej czynności prawnej (pkt 2 i 3).

Kwalifikowany znacznik czasu korzysta ponadto z domniemania dokładności daty i czasu oraz integralności danych, z którymi jest połączony (art. 41 ust. 2 rozporządzenia eIDAS).

Do stawek notarialnych może dojść VAT. Pięciostronicowy opis pomysłu z poświadczeniem daty to maksymalnie 30 zł taksy (nasze wyliczenie: 5 × 6 zł).

Granica tego dowodu: data pewna potwierdza, że dokument istniał danego dnia. Nie daje wyłączności i nikomu nie zabrania zbudować podobnej aplikacji — przydaje się w sporze o to, kto od kogo wziął opis, i przy prawach do Twoich tekstów i grafik.

Co wpisać w umowę z wykonawcą, żeby kod i pomysł zostały u Ciebie?

Bez zapisów w umowie kod zostaje przy autorze, czyli u wykonawcy.

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 pr. aut.).

Umowa o przeniesienie praw i licencja obejmują pola eksploatacji „wyraźnie w nich wymienione” (art. 41 ust. 2).

• przeniesienie praw do kodu, grafik i dokumentacji z listą pól eksploatacji;
• wydanie kodu źródłowego i dostępów do kont na Ciebie;
• poufność obejmująca pracowników i podwykonawców wykonawcy;
• zakaz użycia Twoich danych i opisów procesu w innych projektach;
• zwrot lub usunięcie materiałów po zakończeniu współpracy.

Pełną listę punktów takiej umowy zbiera tekst umowa na stworzenie aplikacji — 12 punktów, a samo przeniesienie praw — prawa autorskie do aplikacji na zlecenie.

Co naprawdę chroni pomysł przed kopią?

Prawo nie zabroni konkurentowi zrobienia aplikacji, która działa tak samo — o ile nie skopiuje Twojego kodu, nazwy ani poufnych informacji. Art. 13 ust. 2 u.z.n.k.: „Nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji naśladowanie cech funkcjonalnych produktu”. Przed kopią chronią więc rzeczy spoza prawa (wniosek redakcji):

• tempo — kto pierwszy ma płacących klientów, ten ustala standard w branży;
• klienci i relacje — kopia funkcji nie kopiuje zaufania firm, które już z Tobą pracują;
• dane — historia użycia i wiedza o procesie klientów rosną z każdym miesiącem;
• marka — nazwę chroni znak towarowy, pomysłu nie chroni nic.

Zbyt dużą konkurencję wskazało 73,1% firm z rocznika 2023, które zgłosiły kłopoty ze sprzedażą — to najczęstsza trudność popytowa w badaniu GUS. Więcej w tekście ile firm upada w pierwszym roku. Ile wart jest sam pomysł bez dowodu popytu, liczy osobny serwis: czy da się sprzedać pomysł na aplikację.

Jak obawę o kradzież pomysłu rozwiązuje wydawca serwisu, opisuje jego karta czy ktoś ukradnie mój pomysł na tomekniedzwiecki.pl. To nie jest porada prawna; przy dużej wartości informacji umowę daj do przejrzenia prawnikowi.